In Nederland is echtscheiding formeel alleen mogelijk als de verbintenis duurzaam is ontwricht. Er is sprake van duurzame ontwrichting, als de verhouding binnen het huwelijk zo moeilijk is geworden, dat het niet mogelijk is om nog langer bij elkaar te blijven. Als een van beide partijen dat stelt dan wordt de duurzame ontwrichting echter altijd aangenomen door de rechter.

Een echtscheiding kan alleen worden aangevraagd in de volgende gevallen:

* de echtgenoten hebben allebei de Nederlandse nationaliteit;
* één van de echtgenoten heeft de Nederlandse nationaliteit en de partner die de Nederlandse nationaliteit heeft, woont ten minste zes maanden in Nederland;
* geen van beide echtgenoten heeft de Nederlandse nationaliteit, maar ten minste één van beiden heeft voorafgaand aan het scheidingsverzoek 1 jaar in Nederland gewoond.

Een gehuwde kan op elk moment na de huwelijkssluiting om een echtscheiding vragen en hoeft geen bepaalde periode getrouwd te zijn geweest. Men kan bij wijze van spreken op dezelfde dag van de huwelijkssluiting een echtscheiding aanvragen.

Een scheidingsprocedure begint met een verzoekschrift aan de rechter. Het verzoekschrift kan iemand alleen indienen, maar ook samen met de huwelijkspartner. Als er een eenzijdig verzoek om scheiding wordt ingediend, kan het zijn dat de huwelijkspartner bezwaar heeft tegen dit verzoek of de nevenvoorzieningen. De wederhelft kan dan verweer voeren.

In het verzoekschrift kan een gehuwde vragen om één of meer nevenvoorzieningen. Dit is een beslissing van de rechter over een verzoek dat samenhangt met de scheiding.

* het gezag over en de omgang met de minderjarige kinderen;
* de alimentatie voor de voormalige huwelijkspartner of de kinderen;
* de boedelverdeling;
* het woonrecht van de echtelijke woning;
* andere zaken die met de scheiding samenhangen.

Ten aanzien van het gezag over de kinderen geldt als hoofdregel dat er door de echtscheiding geen wijziging optreedt. In principe blijven beide ouders met het gezag belast. Slechts als een van beide ouders in de procedure om één-oudergezag vraagt dan zal de rechter daar een beslissing over geven. Verzoeken om eenhoofdig gezag worden echter vaker afgewezen dan toegewezen.
Een verzoek om scheiding dient men in bij de rechtbank in het arrondissement waar men woont. Het verzoekschrift wordt via de advocaat naar de rechtbank gestuurd. Als het echtpaar samen om de scheiding vraagt en het eens is over de gevolgen of denkt het eens te kunnen worden, dan hoeven zij samen maar één advocaat te nemen. Bij een eenzijdig verzoek moeten beide echtgenoten een eigen advocaat nemen.

Als alle stukken bij de rechtbank zijn, wordt er een datum vastgesteld voor de zitting. De echtgenoten krijgen hiervoor een oproep. Zij zijn niet verplicht om naar de zitting te komen. Tijdens de zitting vraagt de rechter aan de echtelieden of zij nog iets willen zeggen dat van belang kan zijn voor de beslissing. Als iedereen aan het woord is geweest, deelt de rechter mee wanneer hij de beslissing neemt.

Er vindt geen zitting plaats als:
* er een eenzijdig verzoek is ingediend;
* er geen verweer is binnengekomen;
* er geen minderjarige kinderen van 12 jaar of ouder zijn, die hun mening moeten geven over het gezag.

De rechter beslist dan op basis van het verzoekschrift en andere stukken.

Na de zitting neemt de rechter de beslissing. De beslissing wordt schriftelijk vastgelegd. Dit wordt een beschikking genoemd. De echtgenoten krijgen de beschikking via hun advocaat thuisgestuurd.